“Ta từng nhìn thấy những bức tường của Vườn treo Babylon cổ đại, bức tượng Zeus của đỉnh Olympia, công trình Colossus của đảo Rhodes, kiến trúc tuyệt vời của những kim tự tháp và ngôi mộ của Mausolus. Nhưng khi ta chiêm ngưỡng ngôi đền ở Ephesus nổi lên giữa mây trời, tất cả những kỳ quan kia đều bị che khuất”. Đó là những gì mà Philon xứ Byzantine, một kỹ sư lừng danh của thế giới cổ đại từng thốt lên khi nói về ngôi đền thờ Artemis.
Nếu như trong niềm tin của Athens, Artemis là nữa thần thợ săn thì đối với người Ephesus, Artemis là nữa thần của sự màu mỡ và thường được vẽ với những quả trứng, hay có nhiều bầu ngực, kéo từ eo đến vai, tượng trưng cho sự sinh sôi nảy nở.
Sau đám cháy lớn phá hủy đền thờ Artemis cuối cùng, người dân Ephesus lại tiếp tục ao ước đến một ngôi nhà mới cho nữ thần của họ. Khi ấy, Ephesus đã trở thành thành phố sầm uất nhất trong khối Tiểu Á và họ có đủ tiềm lực để xây dựng ngôi đền vĩ đại.
Ngôi đền được xây dựng trên vùng đất ướt trước đó từng tọa lạc các ngôi đền khác. Các văn tự cổ nói rõ đền thờ Artemis này chính là công trình đầu tiên được xây bằng đá cẩm thạch. Đền thờ có 36 cột, với rất nhiều kiệt tác nghệ thuật bên trong, nổi bật là tượng đồng của bốn người phụ nữ Amazon. Theo truyền thuyết, chính những người Amazon đã chạy trốn khỏi Hercules, đến Ephesus và xây dựng thành phố tại đây.
Vào năm 333 trước công nguyên, Alexander Đại Đế đã ghé qua Ephesus và đền thờ vẫn đang trong quá trình xây dựng. Ông bày tỏ ý muốn tài trợ về mặt tài chính cho công trình với điều kiện thành phố vinh danh ông là người xây dựng nó, nhưng người đứng đầu Ephesus đã từ chối rất khéo: “Thật không phải lẽ khi một vị thần (chỉ Alexander Đại đế) lại phải xây đền thờ cho một vị thần khác”. Alexander hoàn toàn đồng ý với lời nói này và rút bỏ ý định đó.
Thành phố vẫn tiếp tục phát triển thịnh vượng vài trăm năm sau đó và trở thành điểm đến của những người hành hương. Người dân Ephesus thậm chí còn phát triển nền công nghiệp sản xuất những mặt hàng souvenir có hình nữ thần Artemis trong đền.
Chỉ đến khi một người đàn ông mang tên St.Paul tới thành phố để truyền đạo Thiên Chúa, mọi sự đã thay đổi. Vào năm 286 trước Công nguyên dưới sự tấn công mãnh liệt của những giáo dân Thiên chúa, đền thờ Artemis và cả thành phố suy tàn. Ngôi đền được xây dựng lại lần nữa nhưng đến năm 391 lại bị đế chế La Mã đóng cửa. Ephesus cũng nhanh chóng mất đi vị thế của một thành phố thương mại sầm uất khi con sông hướng ra biển lớn bị lấp, để lại ở Ephesus những đầm lầy lớn và tàn tích của một thời hoàng kim đã qua.
